Sturla Böšvarsson
sturla@sturla.is

Alžingi
563 0500
3. desember 2008

Framsöguręša forseta Alžingis er frv. um rannsókn į ašdraganda og orsökum falls ķslensku bankanna 2008 var lagt fram į Alžingi

Hęstvirtur forseti.

            Ég męli fyrir frumvarpi til laga um rannsókn į ašdraganda og orsökum falls ķslensku bankanna 2008 og tengdra atburša, sem ég flyt įsamt hįttvirtum žingmönnum, Geir H. Haarde, formanni Sjįlfstęšisflokksins, Ingibjörgu Sólrśnu Gķsladóttur, formanni Samfylkingarinnar, Steingrķmi J. Sigfśssyni, formanni Vinstri hreyfingarinnar gręns frambošs, Valgerši Sverrisdóttur, formanni Framsóknarflokksins og Gušjóni A. Kristjįnssyni, formanni Frjįlslyndaflokksins.

 

 Nś į haustmįnušum hefur ķslenskt efnahagslķf oršiš fyrir miklum skakkaföllum eftir all langt skeiš hagsęldar. Žrķr stęrstu bankar landsins lentu žį ķ fjįrhagsvanda sem leiddi til žess aš gripiš var til neyšarrįšstafana gagnvart žeim į grundvelli laga nr. 125/2008, sem Alžingi hafši žį nżlega samžykkt. Į žessu įri hefur ķslenska krónan enn fremur veikst mikiš og veršbólga vaxiš aš sama skapi. Žessar hremmingar eru öllum kunnar enda snerta afleišingar žeirra hvern mann og hvert einstakt fyrirtęki hér į landi sem og stjórnvöld. Žegar hefur rķkissjóšur žurft aš taka į sig miklar skuldbindingar til aš styrkja gjaldeyrisforšann og verulegur samdrįttur viršist ķ uppsiglingu ķ ķslensku atvinnulķfi.

            Margir hafa viljaš rekja įstęšur žessara įfalla ķ ķslensku efnahagslķfi til lausafjįržurršar ķ hinu alžjóšlega fjįrmįlakerfi. Hér į landi viršist žó hin alžjóšlega fjįrmįlakreppa koma haršar nišur en vķšast hvar annars stašar og taka į sig mynd djśprar efnhagslęgšar. Żmsir hafa žvķ einnig kennt innlendum ašstęšum um hvernig komiš er fyrir žjóšinni og sagt aš bęši stjórnendur bankanna og stjórnvöld hafi sofiš į veršinum. Ešlileg og réttmęt krafa hefur žvķ komiš fram um aš įstęšur žessara įfalla séu rannsakašar į faglegan hįtt og reynt aš varpa ljósi į hverju sé um aš kenna og hverjir kunni aš bera įbyrgš į įstandinu.

            Ķ 39. gr. stjórnarskrįrinnar er kvešiš į um įkvešna leiš til aš rannsaka mikilvęg mįl er almenning varša. Žar segir aš Alžingi geti skipaš nefndir alžingismanna til aš annast slķkar rannsóknir og aš unnt sé aš veita slķkum nefndum rétt til aš heimta skżrslur af embęttismönnum og einstökum mönnum. Žessi heimild Alžingis er einn žįttur ķ žvķ mikilvęga hlutverki žingsins aš sżna framkvęmdarvaldinu ašhald og hafa eftirlit meš rįšherrum og žeirri stjórnsżslu sem undir žį heyrir. Hśn tengist óneitanlega žeirri stöšu sem žingręšisreglan tryggir Alžingi gagnvart rįšherrum og rķkisstjórn svo og stjórnarskrįrbundinni heimild žingsins til aš įkęra rįšherra fyrir brot į lögum um rįšherraįbyrgš.

            Ljóst er aš rannsókn į įstęšum efnahagsįfallanna mun į einhvern hįtt fjalla um žįtt einstakra rįšherra viš stjórnarframkvęmd auk žess sem hśn mun beinast aš ašgeršum Fjįrmįlaeftirlitsins og Sešlabankans, sem bįšar eru sjįlfstęšar stofnanir. Af žessum sökum og meš hlišsjón af mikilvęgi mįlsins er ešlilegt aš rannsóknin fari fram į vegum Alžingis. Kom žį til umręšu hvort ekki skyldi farin sś leiš sem stjórnarskrįin bošar, aš skipa rannsóknarnefnd alžingismanna til aš hafa umsjón meš rannsóknarstarfinu. Ķ ljósi ašstęšna var falliš frį žvķ og tališ lķklegra aš vķštękari sįtt mundi nįst ef rannsóknin vęri ķ höndum nefndar sem yrši skipuš óhįšum einstaklingum sem stašiš hefšu utan viš įtök stjórnmįlanna.

            Į žessu byggist žaš lagafrumvarp sem hér er męlt fyrir. Meš samžykkt žess veršur komiš į fót sjįlfstęšri nefnd sérfręšinga utan žings sem fęr žaš erfiša verkefni aš varpa ljósi į ašdraganda og orsakir žess aš bankarnir féllu hér į landi og segja til um hvort mistök hafi veriš gerš viš framkvęmd laga og reglna um fjįrmįlastarfsemi hér į landi į sķšustu įrum. Žį er nefndinni ętlaš aš leggja mat į hverjir kunni aš bera įbyrgš į hugsanlegum mistökum aš žessu leyti. Žvķ er sķšan nįnar lżst ķ sex tölulišum ķ 1. gr. frumvarpsins hver verkefni nefndarinnar skuli vera.

Įkvešnar lķkur eru į žvķ aš margir samverkandi žęttir hafi oršiš žess valdandi aš bankarnir féllu og efnahagsįföll dynja nśna į žjóšinni. Til aš varpa ljósi į įstęšurnar veršur žvķ aš skoša fjölmarga žętti sem tengjast bęši rekstri og stjórnun bankanna og višbrögšum og įkvöršunum stjórnvalda. Žaš er mikil hętta aš višamikil rannsókn af žessu tagi fari śt um vķšan völl. Į sama tķma er afar mikilvęgt aš rannsókninni verši lokiš į sem fyrst. Erfitt er aš koma til móts viš žessi ólķku sjónarmiš, aš rannsókninni gangi hratt fyrir sig en leggi jafnframt įreišanlegan grunn aš uppbyggingu fjįrmįlamarkašar hér į landi og naušsynlegu uppgjöri.

            Meš žessi sjónarmiš ķ huga er ķ frumvarpinu lagt til aš nefndin rannsaki ekki atburši sem uršu eftir aš lög nr. 125/2008, neyšarlögin svoköllušu, tóku gildi nema aš hśn telji žaš naušsynlegt. Einnig getur hśn gert tillögu til Alžingis um frekari rannsókn į slķkum atburšum. Žį er žaš ekki hlutverk nefndarinnar aš beita einstaklinga, fyrirtęki eša stjórnvöld višurlögum heldur ber henni aš tilkynna hlutašeigandi yfirvöldum ef grunur vaknar um aš refsiverš hįttsemi hafi įtt sér staš eša ef ętla mį aš starfsmašur hafi brotiš gegn starfsskyldum sķnum. Žannig er ķ frumvarpinu leitast viš aš einstök mįl af žessu tagi veriš lögš ķ višeigandi farveg įn žess aš bķša žurfi lokanišurstöšu nefndarinnar.

            Mešal žess sem athuga žarf ķ tengslum viš rannsókn į falli bankanna er hvort stjórnendur žeirra og eigendur hafi haft önnur višhorf til hlutverks sķns, įbyrgšar og sišferšis ķ višskiptalķfi en almennt ķ nįgrannalöndunum. Veikleikar į žessum svišum kunna aš hafa įtt žįtt ķ žvķ aš bankarnir rišušu til falls. Mat į žessum žįttum nżtur įkvešinnar sérstöšu samanboriš viš hina lagalegu og hagfręšilegu śttekt enda kallar hśn kallar į žekkingu į öšrum svišum. Žvķ er ķ frumvarpinu lagt til aš sérstakur vinnuhópur hugvķsindamanna, skipašur af forsętisnefnd, fįi žaš hlutverk aš leggja mat į žessi atriši ķ samrįši viš rannsóknarnefndina.

            Fjallaš er um skipan rannsóknarnefndarinnar ķ 2. gr. frumvarpsins. Žar er lagt til aš ķ nefndinni verši žrķr einstaklingar en žessi fjöldi nefndarmanna var įkvešinn meš žaš ķ huga aš starf nefndarinnar gęti gengiš hratt og greišlega fyrir sig. Til aš koma til móts viš žaš markmiš aš fį til verksins hlutlausa ašila sem flestir geti treyst var įkvešiš aš formašur nefndarinnar kęmi śr röšum hęstaréttardómara og aš viš hliš hans starfaši umbošsmašur Alžingis og einn hagfręšingur, löggiltur endurskošandi eša annar hįskólamenntašur einstaklingur meš reynslu og žekkingu sem nżtist viš rannsóknina. Bęši hęstaréttardómarinn sem velst til verksins og umbošsmašur Alžingis žurfa aš fį leyfi frį störfum sķnum mešan rannsóknin fer fram og eru įkvęši ķ frumvarpinu sem taka miš af žvķ.

            Ljóst er aš žessi žriggja manna nefnd mun ekki vinna ein aš rannsókn į öllum žįttum bankahrunsins įsamt vinnuhópi hugvķsindamanna. Ķ frumvarpinu er žvķ męlt fyrir um aš nefndin skipi sérstaka vinnuhópa meš innlendum eša erlendum sérfręšingum. Er žeim ętlaš aš vera rannsóknarnefndinni til ašstošar auk žess sem žeir geta unniš aš einstökum rannsóknarverkefnum fyrir nefndina. Žį er henni veitt heimild til aš leita sérfręšilegrar ašstošar annarra ašila, innlendra eša erlendra, viš mat į einstökum žįttum rannsóknarinnar. Jafnframt er rįšgert aš nefndin geti rįšiš starfsmenn sér til ašstošar.

            Allir žeir sem vinna viš žessa rannsókn, hvort sem žaš eru nefndarmenn, einstaklingar ķ vinnuhópum eša starfsmenn, eru meš öllu óhįšir fyrirmęlum frį öšrum. Žó aš rannsókn sś sem hér er bošuš fari fram į vegum Alžingis og sé reist į hlutverki žingsins viš aš hafa eftirlit meš framkvęmdarvaldinu er hvorki Alžingi né einstökum alžingismönnum unnt aš hafa bein įhrif į framgang rannsóknarinnar. Um žetta eru fyrirmęli ķ 2. gr. frumvarpsins. Eftir sem įšur er sś skylda lögš į nefndina ķ 16. gr. frumvarpsins aš veita forseta Alžingis og formönnum žingflokkanna upplżsingar um framvindu rannsóknarinnar mešan hśn er ķ gangi og getur forseti Alžingis af žvķ tilefni gert Alžingi grein fyrir žvķ sem fram hefur komiš.

Aš öllum lķkindum munu nefndinni berast fjölmargar upplżsingar sem almennt eiga aš fara leynt samkvęmt lögum t.d. persónuupplżsingar um fjįrhag einstaklinga. Ķ žessu ljósi og til aš aušvelda aš upplżsingar verši lįtnar ķ té er mikilvęgt aš leggja žagnarskyldu į žį sem vinna aš rannsókninni um žau atriši sem leynt eiga aš fara. Žį er sérstaklega kvešiš į um žaš ķ frumvarpinu aš nefndin įkveši sjįlf hvaša upplżsingar hśn veitir um störf sķn mešan rannsóknin stendur yfir.

            Žaš er óhjįkvęmilegt aš veita rannsóknarnefndinni rķkar heimildir til aš afla upplżsinga bęši hjį einkaašilum og stofnunum svo markmišum laganna verši nįš. Um žaš eru fyrirmęli ķ III. kafla frumvarpsins. Žar er męlt fyrir um skyldu sérhvers ašila til aš verša viš kröfu nefndarinnar um aš lįta ķ té upplżsingar, gögn og skżringar. Hvers konar reglur ķ lögum um žagnarskyldu, s.s. reglur um bankaleynd, eiga aš vķkja fyrir žessari skyldu til aš verša viš beišni nefndarinnar. Neiti mašur aš gegna žessari skyldu bakar hann sér refsiįbyrgš auk žess sem heimilt veršur aš leita śrskuršar dómstóla um įgreining um skylduna samkvęmt 74. gr. laga um mešferš opinberra mįla. Žį er nefndinni unnt aš gera hśsrannsókn og leggja hald į gögn ķ samręmi viš heimildir sömu laga. Aš lokum getur hśn kallaš menn til skżrslutöku hjį nefndinni. Verši einhver ekki viš žvķ getur hśn óskaš eftir žvķ aš hérašsdómari kvešji viškomandi fyrir dóm til aš bera vitni. Meš žessum śrręšum er eftir fremsta megni leitast viš aš tryggja aš nefndin geti fengiš žęr upplżsingar sem žörf er į.

            Įkvęši 12. gr. frumvarpsins mišar ķ raun aš sama marki. Žar er žeim sem veita nefndinni upplżsingar sem žżšingu hafa veitt įkvešin vernd gegn žvķ aš žeir verši lįtnir gjalda fyrir žaš į einn eša annan hįtt. Žį er nefndinni veitt heimild til aš beina tilmęlum til hlutašeigandi yfirvalda um aš mašur verši ekki įkęršur eša beittur višurlögum ef mikilvęgar upplżsingar sem hann lętur aš eigin frumkvęši ķ té gefa jafnframt vķsbendingu um hlutdeild hans ķ brotlegri hįttsemi. Meš žessu er leitast viš aš aušvelda einstaklingum aš veita nefndinni upplżsingar sem žeir hefšu ella žagaš yfir.

            Žó aš nefndinni sé ekki ętlaš žaš hlutverk aš taka bindandi įkvaršanir um įkęru eša višurlög hefur įlit hennar óneitanlega įhrif į žį sem sęta rannsókn. Leitast er viš aš tryggja réttaröryggi žeirra į żmsa lund og eiga žęr reglur rętur aš rekja til meginreglna stjórnsżsluréttar. Žegar einstaklingur er kallašur til skżrslutöku er honum t.d. heimilaš aš hafa meš sér ašstošarmann į eigin kostnaš, eins og fram kemur ķ 10. gr. frumvarpsins, žó aš skżrslutakan fari fram fyrir luktum dyrum. Žį ber rannsóknarnefndinni, eins og kemur fram ķ 13. gr. frumvarpsins, aš gefa žeim sem ętla mį aš hafa oršiš į mistök eša hafa oršiš uppvķsir aš vanrękslu ķ starfi fęri į aš tjį sig um žau atriši sem nefndin ķhugar aš fjalla um ķ skżrslu sinni til Alžingis.

            Eins og įšur greinir fer starf nefndarinnar fram į vegum Alžingis og er reist į eftirlitshlutverki žingsins gagnvart framkvęmdarvaldinu. Žess vegna ber nefndinni aš skila Alžingi rökstuddri skżrslu um nišurstöšur rannsóknar sinnar. Markmišiš er aš sś skżrsla liggi fyrir 1. nóvember 2009. Naušsynlegt er aš tryggja aš žessi skżrsla fįi sķšan įkvešna afgreišslu Alžingis auk žess aš koma fyrir almenningssjónir. Ķ žvķ sambandi er mikilvęgt aš taka skżrt fram hverjum beri aš eiga frumkvęši aš žvķ aš móta tillögur ķ ljósi nišurstöšu rannsóknarinnar sem hęgt er aš leggja fyrir Alžingi. Ķ frumvarpinu er forseta Alžingis įsamt formönnum žingflokkanna ętlaš žaš hlutverk aš gera tillögu um mešferš į nišurstöšum nefndarinnar. Įbendingar hennar sem lśta aš śrbótum į lögum, reglum, vinnubrögšum og skipulagi opinberrar stjórnsżslu skulu žó koma til mešferšar višeigandi fastanefnda Alžingis ķ samręmi viš tillögur forsętisnefndar Alžingis, eins og nįnar er rakiš ķ 15. gr. frumvarpsins.

            Ašstęšur okkar Ķslendinga eru mjög alvarlegar um žessar mundir og žaš rķkir mikil óvissa. Traust į fjįrmįlastofnunum og žeim sem fariš hafa meš mįl ķ bönkum og eftirlitsstofnunum er ekki fyrir hendi. Viš žessar ašstęšur, žegar bankarnir hafa komist ķ žrot meš miklu eignatapi einstaklinga og fyrirtękja, er óhjįkvęmilegt aš Alžingi bregšist viš og efni til žeirrar rannsóknar sem hér er męlt fyrir um.

            Ljóst er aš meš frumvarpi žessu er Alžingi aš nokkru leyti aš fikra sig inn į nżja braut. Rannsóknarnefnd alžingismanna samkvęmt 39. gr. stjórnarskrįrinnar hefur ekki veriš skipuš sķšan 1955. Žį hefur žaš veriš fremur fįtķtt aš stofnaš sé meš lögum til afmarkašra rannsókna meš žaš aš markmiši aš upplżsa lišna atburši og koma meš įbendingar um śrbętur eša leggja mat į įbyrgš. Žó eru nokkur dęmi um žaš į sķšustu įrum og mį žar nefna rannsókn į starfsemi Breišuvķkurheimilisins og athugun į opinberum gögnum ķ vörslu stjórnvalda um öryggismįl Ķslands 1945 til 1991. Ķ nįgrannalöndunum er eftirlit žarlendra žinga meš framkvęmdarvaldinu hins vegar meš fastara skipulagi ķ žingstarfinu. Į žaš žį einkum viš ķ alvarlegri mįlum sem kunna aš varša įbyrgš rįšherra og embętti umbošsmanns eša Rķkisendurskošun geta ekki tekiš į eša hafa žegar lokiš athugun sinni į mįlinu.

            Eins og ég gat um ķ ręšu minni viš žingfrestun sķšast lišiš vor er žaš skošun mķn aš naušsynlegt sé aš styrkja eftirlitshlutverk Alžingis enda er žaš auk löggjafarstarfsins veigamesta hlutverk Alžingis. Ķ jśnķ sķšast lišnum įkvaš forsętisnefnd aš skipa vinnuhóp žriggja sérfręšinga sem fališ var aš fara yfir nśgildandi lagareglur um žennan žįtt ķ starfi Alžingis og leggja mat į hvort breytinga sé žörf. Hópurinn mun skila skżrslu um nišurstöšur sķnar ķ jśnķ 2009. Sś vinna mun halda įfram žó aš ašstęšur hafi breyst og rétt žyki aš Alžingi bregšist nś viš žeim įföllum sem hér hafa oršiš meš žvķ aš hrinda af staš žeirri rannsókn sem frumvarpiš bošar. Vęnti ég žess aš breiš samstaša geti oršiš um framgang mįlsins į Alžingi sem mišar aš žvķ aš byggja upp traust og benda į hvernig koma megi ķ veg fyrir aš hlišstęš įföll hendi aftur.

            Viš Ķslendingar höfum oršiš fyrir miklu įfalli. Viš žęr ašstęšur er mikilvęgt aš okkur takist aš snśa bökum saman og endurreisa efnahag okkar og tryggja hag heimilanna og atvinnulķfisins. Til žess aš žaš takist veršur aš nįst sįtt ķ samfélginu. Mjög mikilvęgur žįttur žess er ķtarleg rannsókn į žvķ hvaš geršist og leiddi til hruns bankanna meš öllum žeim alvarlegu afleišingum sem žvķ hefur fylgt. Sś rannsókn sem hér er męlt fyrir er mikilvęgur lišur ķ žvķ.

 

            Hęstvirtur forseti.

            Ég vil aš lokum žakka formönnum stjórnmįlaflokkanna fyrir įgętt samstarf viš aš móta žaš frumvarp sem hér er til umręšu og vęnti aš žaš geti oršiš til žess aš hér į Alžingi takist sįtt og samstaša viš žaš mikilsverša verkefni aš skapa bętt samfélag sem viš byggjum į žeim innvišum sem kynslóširnar hafa byggt upp og viš höfum notiš og nżtt hin sķšustu įr.

            Ég legg svo til, hęstvirtur forseti, aš mįl frumvarpiš gangi til allsherjarnefndar aš lokinni žessari 1. umręšu.


Til baka


Yfirlit ręša